دسته: مقاله نمایش از یکشنبه, 02 بهمن 1390 18:15
نویسنده : جان پاورز - 8 جولای 1992
مترجم : فرهاد دل آرام
- خیلی از فیلمهای بزرگ سینما کلاسیک هستند. اما تعداد کمی از آنها به عنوان نقطه عطفی در تاریخ هستند. چندی از آنها یا بهتر است بگوییم چهار یا پنج فیلم در قرن هستند که به عنوان انقلابی در تاریخ هستند. بدون شک «از نفس افتاده» یکی از این فیلمهاست. از اولین باری که در سال 1960 این فیلم اکران شده است، فیلم عجیب «ژان لوک گدار» هیچکدام از ارزش هایش را از دست نداده است، هنوز هم با تماشای آن بیننده هیجان زده میشود و در پایان نحوه دیدش به زندگی و دنیا تغییر می یابد.
گدار فیلم را به کمپانی «مونوگران» بخشیده است. کمپانی که فیلمهای کوچک گنگستری را با بودجه های پایین میساخت. «ژان پل بلموندو» در نقش مایکل کلاهبردار کوچکی است که به خاطر کشتن مامور گشت بزرگراهی فراری است. اگرچه در حال فرار به ایتالیا، به پاریس میرود و با دوست دخترش «پاتریشیا» روبرو میشود. جوانی آمریکایی که به خونسردی عمل میکند و تطمیع کننده است. به راحتی ابراز عشق میکند و پلیس را می فریبد. «گدار» جوانانی را در فیلم نشان داد که تا پیش از آن بیننده در سینما ندیده بود. جوانانی که در لحظه زندگی میکردند، بی اعتنا به اخلاق و منش متعارف، مشتاق به اینکه تمام جنبه های دنیا را بچشند به مانند کلاه هایی که دارند. در نظر آنها اگزیستانسیالیست غریزی است، گدار با بازی که از بازیگران میگیرد این امر را به صورتی مسحورکننده نشان میدهد.
احساسی و محکم، «بلموندو»ی 26 ساله با بازی در نقش مایکل و نشان دادن ترکیبی از شخصیتی آسیب پذیر و در عین حال دلیری دروغین خود را به عنوان ستاره ای بین المللی به دنیا شناساند. اشتیاق و عشق او به پاتریشیا نشانی از فرار از جنگ پیشین فرانسه و تداعی به سمت شور و اشتیاق فرهنگ آمریکایی ست. اگرچه «گدار» هم همین اشتیاق را دارد اما درباره آن احساسی نیست. نقش پاتریشیا که توسط «جین سبرگ» آمریکایی الاصل بازی شده است به مانند مجسمه ابولهولی درخشان و فراموش نشدنی است که ترکیبی از الهه و زن هرزه ای است که میتواند استعاره اروپا برای وعده به دنیای جدید و بی پیمانی باشد. «فرانسووا تروفو» دوست قدیمی «گدار» داستان اصلی و اولیه این فیلم را نوشت. اما چه چیز این فیلم را در زمره فیلمهای انقلابی قرار میدهد، از تم های سنگین و تفکربرانگیز فیلمساز یا بهتر است بگوییم نه، از پس زدن و بدگویی های خودانگیختگی اوست و روح نرم و بداهه های زیبای فیلم است که در فیلمهای قدیمی موج میزند. گدار میدانست که فریفتن در پس تصاویر متحرک سینما دیگر نمیتواند ادامه داشته باشد. او میدانست که قوانین حاکم بر صنعتگری حرفه ای (عکاسی زیبا، ویرایش نامرئی) در آینده نه چندان دور به زندانی برای ندیدن دنیا تبدیل میشود. او میخواست از دوباره سینما را اختراع کند تا شاید آن را آزاد کند. «گدار» میگوید : "«از نفس افتاده» از آن نوع فیلمهایی است که هر جایی میتواند اتفاق بیافتد و این تنها چیزی است که میتواند درباره فیلم گفت."
تکان دهنده ترین تکنیک فیلم، اول از همه استفاده بیش از حد از جامپ کات است. سپس نحوه تدوین گدار که انگار رقابت و سبک زندگی دنیای جدید، سریع و پر از تشنج را از زندگی شهری بیرون میکشد. گدار در علاقه ای که به زندگی شهری داشت که خود نیز در آن زندگی میکرد، فیلمبردار خود یعنی «رائول کادورد» را به داخل آپارتمانهای شیک و خیابانهای پرتکاپو میفرستد تا بیننده را به جهان معاصر و پر از برخورد بفرستد.
ملودرام مایکل و پاتریشیا به رژه «دوگل» و «آیزنهاور» در شانزولیزه گذری میزند و پوسترهای فیلم نگاه و تقسیری طنزآمیز از نگاه عاشقانه مردم گرسنه ای است که آنها از کنارشان میگذشتند. هیچ کارگردان دیگری احساس و آگاهی گدار را نسبت به بافت گریزان از مدرنیته نداشته است. آگاهی که خیلی از ما حالا به لطف وجود رسانه های بسیار داریم. شاید هیچ لحظه ای در سینمای دهه شصت درخشانتر از صحنه ای نباشد که مایکل جلوی عکسی از «همفوری بوگارت» ایستاده است و خودآگاهانه انگشت شصتش را به مانند شیطانی روبروی لبانش تکان میدهد. درست بعد از نمایش «از نفس افتاده» بیشتر حرکتها و رفتار بلموندو و گدار مورد تقلید بسیاری از سینماگرها شد. ردپای گدار از فیلم «A hard day's night » تا «Bonnie and clyde» و حتی فیلمهای تبلیغاتی بی پروا و نامحدود با تدوینهای تشویش برانگیز نیز دیده میشود.
در طی هفت سال پس از «از نفس افتاده» گدار تعدادی فیلم شاهکار را ساخت. فیلمهایی همچون :
My Life to Live, Contempt, Band of Outsiders, Alphaville, Masculin féminin, Two or Three Things I Know About Her, and Weekend
دورانی که شاید پایدارترین دوره درخشش در تاریخ سینماست. اما نبوغ گدار پیش از این فیلمها و در فیلم «از نفس افتاده» آشکار بود، اثری که در عین دلنوازی شاهکاری دلخراش است که به مانند قطاری از غزل سرایی درباره زندگی شهری است. بی صبری جوانها، سودایی از بن بست روابط مرد و زن، محکوم به فنا بودن رمانتیسیسم فیلمهای کلاسیک. این فیلم سنت شکن ترین و هنوز هم تازه ترین فیلم انقلابی سینماست. بعد از گذشت 30سال از فیلم(مقاله 20 سال پیش نوشته شده است) هنوز هم توصیف اشتیاق و ضربان قلب بیننده در هنگام تماشای فیلم غیرقابل توصیف است. برای تماشای این فیلم باید در خود تغییر ایجاد کرد و بعد از دیدنش هم باز تغییر دیگری را حس کرد.
اگزیستانسیالیست : هستی گرایی - جریانی فلسفی و ادبی است که پایه آن بر آزادی فردی، مسئولیت و نیز نسبیتگرایی است. از دیدگاه اگزیستانسیالیستی، هر انسان، وجودی یگانهاست که خودش روشن کننده سرنوشت خویش است.
A hard day's night : فیلمی که در سال 1964 ریچارد لستر بر اساس یک روز زندگی گروه «Beatles» ساخت.
ژان لوک گدار